Чаржынскі і Казань – Сяргей Чыгрын

Беларускі літаратуразнавец, крытык, лексікограф і педагог Уладыслаў Чаржынскі (1897-1974) нарадзіўся на Беласточчыне. Пачатковую адукацыю атрымаў у народным вучылішчы. Скончыў Мінскую гімназію і Белдзяржуніверсітэт. Працаваў настаўнікам на Лагойшчыне, а таксама выкладчыкам у Інстытуце беларускай культуры і ў Камуністычным універсітэце Беларусі. З 1922 года пачаў выступаць з крытычнымі і літаратуразнаўчымі артыкуламі ў беларускім друку. А з 1925 года супрацоўнічаў з часопісам „Полымя”.

Уладыслаў Чаржынскі, фота канца 1930-х гадоў Уладыслаў Чаржынскі пад сваім уласным прозвішчам, а таксама пад псеўданімамі Ул. Дзяржынскі і Улідзе друкаваў артыкулы, у якіх даваў грунтоўны эстэтычны аналіз, як асобных мастацкіх твораў, так і літаратурнага працэсу ў цэлым. Многія яго матэрыялы, прысвечаныя творчасці Янкі Купалы, Якуба Коласа, Змітрака Бядулі, Міхася Чарота, Цішкі Гартнага, Янкі Журбы і іншым беларускім пісьменнікам, уражваюць і сёння глыбінёй і жывасцю даследчыцкай думкі, аргументаванасцю і пластычнасцю стылю. Працы Уладыслава Чаржынскага каштоўныя сёння яшчэ тым, што ў супярэчлівы і жорсткі час канца 1920-х гадоў у сваіх ацэнках ён кіраваўся эстэтычнымі крытэрыямі, а не вульгарна-сацыялагічнымі догмамі. Вельмі шкада, што беларусы ў 1930 годзе страцілі вельмі таленавітага, разважлівага і аб’ектыўнага крытыка. Яго крытычныя артыкулы і даследаванні параскіданы па выданнях 1920-1930-х гадоў. Ці не пара ўжо іх сабраць пад адну вокладку і выдаць?..
19 лютага 1925 года была створана літаратурная секцыя Інбелкульту (40 сяброў), якая потым аб’ядналася з секцыяй беларускай мовы. Сакратаром аб’яднанай секцыі быў Уладыслаў Чаржынскі. Ім жа апрацоўваліся матэрыялы па гісторыі беларускай літаратуры для кніг прафесара М. Янчука, Я. Барычэўскага, А. Вазнясенскага. А ў 1926 годзе ён разам з Максімам Гарэцкім і Паўлам Караваем падрыхтаваў і выдаў дапаможнік „Выпісы з беларускае літаратуры XIX — пачатку ХХ стагоддзя”. Праўда, у Мінску ў 1928 годзе выйшла і асобным выданнем праца Уладыслава Чаржынскага „Да пытання аб псіхалагічным стылі нашаніўскай паэзіі”. І, як піша Аўген Калубовіч у сваёй кнізе „На крыжовай дарозе” (Мн., 1994. С. 87), Чаржынскі з’яўляецца таксама аўтарам „Слоўніка гісторыка-грамадазнаўчых тэрмінаў”.

Czarzynski_1960

Уладыслаў Чаржынскі, фота канца 1960-х гадоў

Ссылка ў Казань

28 чэрвеня 1930 года Уладыслаў Чаржынскі быў арыштаваны ДПУ БССР па справе „Саюза вызвалення Беларусі”. Па пастанове Калегіі АДПУ СССР ад 10 красавіка 1931 года яго выслалі ў Казань тэрмінам на 5 гадоў. Праз 4 гады нашага земляка вызвалілі ад высылкі, але рэабілітавалі яго толькі пасля смерці ў 1988 годзе.
З Татарстана больш Уладыслаў Чаржынскі на Бацькаўшчыну не вярнуўся. Але ці поўнасцю адышоў ён ад літаратурнай і крытычнай дзейнасці — цяжка сказаць. Тым не менш, беларускімі пісьменнікамі і роднай літаратурай ён моцна цікавіўся і тады, калі 40 гадоў жыў у сталіцы Татарстана.

wypisak

Выпіска з прыгавора дырэктара Казанскага дзяржаўнага медінстытута

У архівах і музеях Казані адшукаў цікавыя звесткі пра Уладыслава Чаржынскага. У архіве Казанскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта захоўваюцца дзве асабістыя справы Уладыслава Чаржынскага за перыяд 1933-1946 гадоў і 1950-1971 гадоў. Найбольш каштоўнымі дакументамі з’яўляюцца асабісты лісток па ўліку кадраў і характарыстыкі Чаржынскага, розныя загады, справаздачы і выпіскі, фотаздымкі і іншыя матэрыялы. Знойдзена таксама аўтабіяграфія нашага земляка, якая напісаная ім асабіста 27 красавіка 1943 года: „Нарадзіўся я ў 1897 годзе ў былой Гродзенскай губерні Сакольскага павета, вёсцы Стара-Каменная (па іншых крыніцах Старакаменная — С.Ч.) у сялянскай сям’і. У бацькі майго было 5 дзесяцін зямлі, якую ён апрацоўваў сам асабіста пры дапамозе сваёй сям’і. Пачатковую адукацыю я атрымаў у пачатковым народным вучылішчы, пасля заканчэння якога паступіў у Гродзенскую казённую гімназію, дзе і вучыўся да 1914 года (пасля яе эвакуацыі перавёўся ў Мінскую гімназію — С.Ч.). Матэрыяльную дапамогу атрымліваў ад старэйшага брата, які знаходзіўся на заробках у Амерыцы. У 1915 годзе мая радзіма была акупіраваная нямецкімі войскамі. Я паехаў у Ленінград, дзе і працягваў сваю адукацыю. У 1917 годзе я пераехаў у Мінск і да 1920 года працаваў хатнім настаўнікам у Вілейскім павеце. У 1921 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт на этнолага-лінгвістычнае аддзяленне, якое скончыў у 1925 годзе. У час вучобы ва ўніверсітэце, працаваў у беларускім дзяржаўным выдавецтве і выкладаў на рабфаку ўніверсітэта. З 1925 года працаваў у якасці навуковага супрацоўніка ў Інстытуце беларускай культуры, а потым у Беларускай Акадэміі Навук. Адначасова выкладаў у Беларускім камуністычным універсітэце. У 1930 годзе я быў адміністратыўна высланы з Мінска ў горад Казань, тэрмінам на пяць гадоў. У Казані з 1931г. да 1935 года я працаваў метадыстам у Інстытуце павышэння кваліфікацыі настаўнікаў і ў педагагічным інстытуце. З 1933 года па сумяшчальніцтву працаваў выкладчыкам у Казанскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (да 1936 года), а затым да 1940 года штатным выкладчыкам. З 1940 года штатную пасаду выкладчыка займаю ў Казанскім дзяржаўным стаматалагічным інстытуце, а ў КДМІ працую па сумяшчальніцтву”.
У медыцынскіх навучальных установах Казані Уладыслаў Чаржынскі выкладаў латынь, нямецкую і рускую мовы. Пра гэта гавораць розныя загады і выпіскі з загадаў кіраўнікоў навучальных устаноў Казані. А знойдзеная характарыстыка на выкладчыка кафедры замежных моваў Казанскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута Чаржынскага Уладыслава Вікенцьевіча дае поўнае ўяўленне пра гэтага выкладчыка і чалавека наогул: „Чаржынскі У.В., які працаваў выкладчыкам Казанскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута з 1 верасня 1933 года і вызвалены з працы 1 снежня 1947 года, як сумяшчальнік, у сувязі з яго асноўнай працай у Казанскім дзяржаўным стаматалагічным інстытуце, 1 верасня 1950 года быў зноў залічаны выкладчыкам Казанскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, дзе і працуе па сённяшні час. Тав. Чаржынскі У.В., кваліфікаваны, вопытны і дысцыплінаваны педагог, адносіцца з любоўю і стараннасцю да сваёй работы. Прымае актыўны ўдзел у метадычнай рабоце кафедры, выступаў на пасяджэннях кафедры з дакладамі па пытаннях методыкі выкладання моў. Чаржынскі У.В. сістэматычна займаецца павышэннем свайго ідэйна-палітычнага ўзроўню, актыўна ўдзельнічае на занятках, якія арганізавалі для выкладчыкаў кафедры, хто самастойна вывучае гісторыю СССР. Пастаянна працуе над удасканаленнем сваёй вытворчай кваліфікацыі, прымае ўдзел у рабоце кафедры над складаннем дапаможнікаў па нямецкай мове для медыкаў. Сярод таварышаў па працы і студэнтаў тав.Чаржынскі У.В. карыстаецца заслужаным аўтарытэтам”.

Kazansko_medinstytut

Казанскі медінстытут, дзе працаваў Уладыслаў Чаржынскі

Сярод выяўленых казанскіх дакументаў ёсць і цікавая выпіска з загада № 91 рэктара Казанскага дзяржаўнага ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга медыцынскага інстытута імя С.В.Курашова ад 19 мая 1967 года. У ёй гаворыцца, што ў „сувязі з 70-годдзем і 45-годдзем педагагічнай дзейнасці, з якіх 35 гадоў аддадзена падрыхтоўцы медыцынскіх кадраў у стаматалагічным і медыцынскім інстытутах Казані, за бездакорную творчую працу, чулыя і прынцыповыя адносіны да студэнтаў старшаму выкладчыку У.В.Чаржынскаму аб’явіць падзяку з занясеннем у асабістую справу. Падстава: прапанова заг. кафедры К.Л.Раскіна. Рэктар інстытута — прафесар Х.Хамітаў”. Дарэчы, у той час у Казанскіх медыцынскіх навучальных установах працавала вельмі многа ўраджэнцаў Беларусі, асабліва шмат было яўрэяў. Той самы Канэль Раскін быў родам з-пад Оршы, Ісак Алуф быў родам з Полацка і іншыя. Магчыма, дзякуючы іх дапамозе, Уладыслаў Чаржынскі ў 1930-х гадах і ўладкаваўся на працу ў Казанскі медінстытут. А, магчыма, дзякуючы яго жонцы Чэрні Плаўнік.
У чэрвені 1971 года Уладыслаў Чаржынскі напісаў на імя рэктара заяву „вызваліць яго ад займаемай пасады ў сувязі з уходам на пенсію”. Тым больш, што яму ўжо было тады 74 гады. Рэктар задаволіў просьбу Чаржынскага.
У Казані Уладыслаў Чаржынскі пражыў яшчэ тры гады і 2 красавіка 1974 года яго не стала. Там яго і пахавалі на Арскіх могілках.

Янка Купала  і Уладыслаў Чаржынскі

У Дзяржаўным літаратурным музеі Янкі Купалы ў Мінску захоўваюцца купалаўскія запісы (адз. зах. 459-461) маскоўскіх і казанскіх тэлефонаў і адрасоў асоб, з якімі паэт быў звязаны па службовых і асабістых справах. Сярод адрасоў Казані знаходжу і каардынаты Чаржынскага: „Чаржынскі. Держинского, 15, кв. 8”. У лістападзе 1941 года Янка Купала прыехаў у Татарстан і пасяліўся разам з Уладыславай Францаўнай непадалёку ад Казані ў пасёлку Пячышчы ў дырэктара мельзавода І.Я.Наякшына. Тут ён жыў і час ад часу наведваў Казань, дзе спыняўся ў гасцініцы „Татарстан”. З Наякшынымі Купала шчыра сябраваў, яны разам нават сустракалі новы 1942 год на кватэры Юдзіных у г. Верхнім Услоне.
Янка Купала часта выступаў на мітынгах, па радыё, з дакладамі сярод беларускай і татарскай інтэлігенцыі, пісаў вершы і прадмовы. Заходзіў ён у госці і да сям’і Чаржынскіх. Дарэчы, жонкаю Уладыслава Чаржынскага была родная сястра Змітрака Бядулі — Чэрня Плаўнік.
З Уладыславам Чаржынскім Янка Купала ў Казані шмат гутарыў, яны вялі размовы пра вайну, пра 1920-1930-я гады і рэпрэсіі, а таксама пра літаратуру.
4 мая 1942 года Янка Купала зноў сустрэўся з сям’ёй Чаржынскіх, якая наведала яго ў Пячышчах. Песняр падараваў Чаржынскім сваю кнігу вершаў і паэм „От сердца”, што выйшла на рускай мове ў Маскве. На кнізе Купала напісаў „Дарагім Чаржынскім на памяць. Янка Купала. Пячышчы. 4.V.1942 г.”
18 чэрвеня Янка Купала пакінуў Татарстан і прыехаў у Маскву, дзе праз 10 дзён трагічна загінуў у гасцініцы «Масква».

Komentarze

  1. I discovered your blog website on google and check a number of of your early posts. Continue to keep up the excellent operate. I just additional up your RSS feed to my MSN Information Reader. Searching for ahead to studying more from you in a while!…

  2. ecedemment lors du travail de technique et de force.Quelques exemples de WOD soldesWOD HELEN pas cher rounds soldes pas cher basket basketm course basket basket swing kettlebells basket basket tractionsWOD BARBARA pas cher rounds soldes basket basket

  3. Additionally, because other processes in the body cease tto function as a result of yiur testosterone levels being manipulated bby you through testosterone shots,
    the therapy gains begin to fall,and all the feel great” scenarios you
    were experiencing come to a dead stop.

  4. The process involved extracting concentrate oil from marijuana flowers, after
    that cleaning the oil into the string of a light bulb
    which served as the heating apparatus.

  5. Have you ever considered creating an ebook or guest authoring on other
    blogs? I have a blog based on the same subjects
    you discuss and would really like to have you
    share some stories/information. I know my subscribers would value your work.
    If you are even remotely interested, feel free to shoot
    me an email.

  6. We are also demanding makers of testosterone products that are authorized to
    run a well-designed clinical trial to address the question of whether an increased danger of stroke or
    heart attack exists among users of these products.

  7. Thhe included studies symbolized 3,236 men (1,
    895 guys treated wifh testosterone, 1,341 men treated with placebo) who reported 51 major adverse cardiovascular events, defined as cardiovascular death, non-fatal myocardial infarction or
    stroke, and serious acute coronary syndromes orr heart failure.10
    This study didn’tfind a statistically significant increased risk of
    these cardiovascular events associated with testosterone therapy.

  8. rave de la fois frileux, marieacute de et funky (comme moi), vous trouverez facilement le bon compromis.Chronographe Big Date pas cher un noir intenseLrsquo dehiver approche et avec lui, le c

  9. Sandro a sorti dans sa derniere collection une toile japonaise de qualite pour moins de basket basket basket soldes qui vaut la peine drsquo Blancheetre essayee.

  10. The hormnes used in Hormone Replacenent Therapy
    are synthetic hormones, which means that they developed and are created in the lab and aren’t prodced naturally by thhe body.

  11. Blanchetails sur les manteaux et vestes de la marque, qui sont les plus faciles agrave Blanche essayer.Les marques agrave Blanche suivre du cocirc Blancheteacute Blanche des accessoiresDans cette

  12. As a man ages, his testosterone levels decrease which may
    cause various issues, generfally related to his sexual functions.

  13. Treatment with intramuscular injection, transdermal patch, or
    testosterone gel is indicated for meen wigh low total testosterone levels whho have these symptoms.

  14. u jeudi au vendredi a femme pas cher h du matin sur EndClothing.Ces noir pas cher Air Max homme pas cher homme pas cher EM Beaches Of Rio ont une base en Engineered Mesh blanc contraste par du daim bl.eu navy, du mesh bleu, des

  15. In a proof-of-concept study at Johns Hopkins, researchers have
    shown that up to 40 minutes of travel via hobby not affect effects of common and routine blood
    tests -sized drones.

  16. Damian Lillard ( femme pas cher homme pas cher pts, homme pas cher passes), decisif dans le money time confirme que c’est lui le boss quand la bateau tangue.

  17. Simply want to say your article is as amazing.
    The clarity in your submit is just nice and i could suppose you are
    an expert in this subject. Fine along with your permission allow me to grasp your RSS feed to
    stay up to date with imminent post. Thanks a million and please keep up the rewarding work.

  18. er un reseau drsquo deamis avec qui echanger et passer du bon temps.Des expressions, du vocabulaire, qursquo deil consultait toutes les semaines.Des regles de grammaire et de conj

  19. Excellent site you have here but I was curious if
    you knew of any forums that cover the same topics
    talked about here? I’d really love to be a part
    of online community where I can get comments from
    other experienced individuals that share the same interest.

    If you have any recommendations, please let me know.

    Cheers!

  20. I say this is a misconception because of treating older using
    TRT inn my experience, reduction and increased libido or seex drive of erectile dysfunctipn are far from
    the predominant effects of tesosterone replacement.

  21. Ensure that the analysis of hyppogonadism was affirmed with lab testing before initiating testosterone
    replacement treatment.

  22. via Yamaotoko Google Calendar Import IcalD pas cher femme pas cher femme pas cher tailsDate homme pas cher octobre pas cher boutique homme pas cher femme pas cher homme pas cher soldes boutique boutiqueCat pas cher femme pas cher femme pas cher gorie de l’.

  23. And patients who were given testosterone displayed no more development inn sexual function orr quality oof life
    than the control group.

  24. Hmm is anyone else encountering problems with the images on this blog
    loading? I’m trying to figure out if its a problem on my
    end or if it’s the blog. Any feedback would be greatly appreciated.

  25. I’m truly enjoying the design and layout of your website.
    It’s a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for
    me to come here and visit more often. Did you hire out a designer to create your theme?
    Outstanding work!

  26. Thank you for your site post. Johnson and I have already
    been saving for our new guide on this matter and your writing has made all of us to save our money.
    Your thinking really solved all our queries. In fact, above what we had known prior
    to when we stumbled on your superb blog. My partner and i no longer have doubts and also a troubled mind because you have attended
    to all of our needs above. Thanks

  27. Hmm is anyone else encountering problems with the pictures on this blog loading?

    I’m trying to determine if its a problem on my end or if it’s the blog.
    Any feed-back would be greatly appreciated.

  28. I’m also commenting to let you be aware of what a useful encounter my wife’s daughter developed using the blog.

    She came to find numerous pieces, with the inclusion of what it’s like to
    have an incredible giving character to make
    men and women very easily grasp various problematic topics.
    You truly surpassed visitors’ desires. Thank you for distributing the
    warm and helpful, safe, educational and as well as easy guidance on that topic to Mary.

  29. I’m truly enjoying the design and layout of your blog. It’s a very easy on the eyes which
    makes it much more pleasant for me to come here and visit more often. Did you
    hire out a designer to create your theme? Fantastic work!

  30. Oh my goodness! Impressive article dude! Thank you, However I am experiencing problems
    with your RSS. I don?t know why I can’t join it. Is there anyone else getting identical RSS issues?
    Anyone that knows the solution can you kindly respond?

    Thanks!!

  31. Nice read, I just passed this onto a friend who was
    doing a little research on that. And he actually bought me lunch since I
    found it for him smile Therefore let me rephrase that: Thank
    you for lunch!

  32. Thank you for your blog post. Johnson and I have already been saving to get a new e book on this matter
    and your short article has made us to save all of our money.
    Your opinions really resolved all our questions. In fact, a lot more than what we had known just before
    we came upon your amazing blog. We no longer nurture doubts and
    also a troubled mind because you have attended to all of our needs right here.
    Thanks

  33. Hi! I know this is kind of off topic but I was wondering if you knew where I
    could find a captcha plugin for my comment form?
    I’m using the same blog platform as yours and I’m having trouble finding one?

    Thanks a lot!

  34. Hello there! I know this is somewhat off topic but I was wondering if you knew where I could find a captcha plugin for my comment form?
    I’m using the same blog platform as yours and I’m having trouble finding one?

    Thanks a lot!

  35. Hi there, i read your blog occasionally and i own a similar one and i was just wondering if you get
    a lot of spam responses? If so how do you protect against it, any plugin or anything you
    can recommend? I get so much lately it’s driving me mad so any
    assistance is very much appreciated.

  36. My partner and i still can’t quite think I could become one of those studying the important tips found on this blog.
    My family and I are sincerely thankful for your generosity and
    for offering me the chance to pursue my own chosen profession path.
    Many thanks for the important information I got from your site.

  37. Oh my goodness! Impressive article dude! Thank you so much, However I am experiencing problems with your RSS.
    I don?t know the reason why I cannot subscribe to it. Is there anybody having the
    same RSS issues? Anyone that knows the answer will
    you kindly respond? Thanx!!

  38. I’ve loaded your website in 3 different internet browsers and I must say this blog loads a lot faster then most. Would you mind contacting me the name of your website hosting company? My personal email is: %EMAIL%. I will even sign up through your affiliate link if you’d like. Thanks a lot