Адстойваў родную мову – Сяргей Чыгрын

Micko Stepan

Сцяпан Міско

Вельмі часта прыгадваю свайго таленавітага і адкрытага душой земляка Сцяпана Міхайлавіча Міско (1930-2010). Калі ён прыязджаў на Слонімшчыну, то забягаў да мяне ў рэдакцыю раённай газеты, дзе я працаваў. Але пры сустрэчах ён ніколі пра сябе не расказваў. А калі я наведваў Мінск, то таксама заходзіў да яго на працу ў Кніжную палату на былым праспекце Машэрава, 11.

Аднойчы я асмеліўся і запытаўся ў яго: «А ці праўда, Сцяпан Міхайлавіч, што гэта вы напісалі радкі пра былога міністра культуры СССР Фурцаву?». Сцяпан Міхайлавіч усміхнуўся і нагадаў гэтыя радкі:
Я нічога не баюся –
Я на Фурцавай жанюся:
Буду шчупаць цыцкі я
Самыя марксісцкія!
Такая прыпеўка-жарт была дарэчы, бо кандыдат мастацтвазнаўства, культуролаг Сцяпан Міско ўсё сваё жыццё аддаў гісторыі тэатра. А многія рэспубліканскія пытанні тады ў тагачаснай савецкай імперыі без Масквы не вырашаліся. А культуру на «необъятных просторах СССР», сапраўды, курыравала таварыш Фурцава. Таму ажыццявіць беларускія культурныя планы такім людзям, як Сцяпан Міско, так і не ўдалося. Проста ім не давалі. А гэтых планаў было шмат.
Сцяпан Міско нарадзіўся 18 студзеня 1930 года ў вёсцы Чамяры Слонімскага павета. Вучыўся ў мясцовай пачатковай школе, пасля скончыў беларускую школу № 1 г. Слоніма і Мінскі інстытут замежных моў. Пра сваё маленства Сцяпан Міско згадаў у сваім артыкуле «Вёска Чамяры», які быў апублікаваны ў 1968 годзе ў часопісе «Полымя»: „Маленства прайшло ў панскай Польшчы. Мы не разумелі тады, што такое акупацыя. Бачылі, як ловяць людзей, гоняць у турмы, толькі мы не здагадваліся, што гэтыя людзі хацелі лепшай долі для ўсіх. У школе крышку разабраліся. Там з першага класа на пытанне: „хто ты такі?” – павінны былі адказаць:
– Поляк малы.
– Які знак твуй?
– Ожэл бялы…

Ivan_Arsien

Іван Цішчанка, Арсень Ліс і Сцяпан Міско (злева направа) у Мінску, 1963 г.

Vokladka

Вокладка кнігі Сцяпана Міско

Беларускіх і рускіх кніг у вёсцы было шмат. Мы іх чыталі дома, ведалі напамяць: „Я мужык-беларус, пан сахі і касы”, „Ярка на камінку смольны корч палае”, „Хто ты гэткі? Свой, тутэйшы”. І пазней ужо адчулі, што ніякія мы не палякі, што тутэйшы – значыць, беларус. Некаторыя польскія песні і вершы нам падабаліся, бо ў іх расказвалася аб такім жа сялянскім жыцці, як і наша:
W poniedziałek rano
Kosił ojciec siano.
Kosił ojciec, kosił ja,
Kosiliśmy obydwa…
Або пра пастушка, які прасіў сонейка, каб хутчэй заходзіла, „bo mi nóżki bolą za gąskami chodzić”. Такое самае было і наша маленства.
Падрос да гадоў шасці ды ў пастушкі. Пачынае світаць, а маці ўжо будзіць. Спачатку ласкава: „Сынок, сыночак…”. А потым і дубца пакажа. Нічога не зробіш, трэба. З пастушка ў барану, з бараны ў граблі, ад грабель да касы і плуга – такі шлях вясковых хлапчукоў заходнебеларускай вёскі майго пакалення”.
Пасля заканчэння інстытута, Сцяпан Міско вярнуўся ў Слонім. У пасёлку Альбярцін (цяпер мікрараён Слоніма) у сярэдняй школе шэсць гадоў выкладаў французскую, нямецкую, беларускую і рускую мовы. У 1958 годзе паступіў у аспірантуру Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Затым працаваў у гэтым інстытуце (завочна вучыўся ў дактарантуры на кафедры тэатра народаў СССР у Маскоўскім інстытуце тэатральнага мастацтва.
У 1962 годзе ў Кіеве ў самога Максіма Рыльскага абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму „Вытокі беларускага народнага тэатра”. Пасля абароны кандыдацкай дысертацыі, шмат пісаў, апублікаваў больш за сотню артыкулаў у рэспубліканскіх газетах, часопісах, зборніках і альманахах, прысвечаных беларускаму тэатру, літаратуры, жывапісу, музыцы. Напісаў і доктарскую дысертацыю на тэму „Беларускі тэатр ад вытокаў да першай паловы XVIII стагоддзя”. Дысертацыю абмеркавалі, адобрылі, але абараніць яе Сцяпан Міско не паспеў. У 1974 годзе яго звальнілі з працы з Акадэміі навук БССР, дзе працаваў старэйшым навуковым супрацоўнікам. „Нас выгналі тады за „неправильные взгляды по национальному вопросу”, – расказаў неяк мне Сцяпан Міхайлавіч. – Выгналі мяне, Міколу Прашковіча з Інстытута літаратуры, Вячаслава Рабкевіча з БелСЭ, Алеся Каўруса з Інстытута мовазнаўства, Міхася Чарняўскага з Інстытута гісторыі. Патраслі некаторых хлопцаў і ў Гародні. Мяне трымалі ў КДБ роўна 6 дзён і ўсё вялі допыт. Зрэдку адпускалі паесці, а пасля зноў дапытвалі. А пасля, як п’яніцу, адправілі на 10 дзён спачатку ў медвыцвярэзнік, а пасля – убіраць смецце і працаваць на Мінскім маторным заводзе. А потым адпусцілі…”.
Віна Сцяпана Міско, паводле інфармацыі КДБ у партыйныя органы, перадусім у ЦК КПБ, заключалася ў нацыяналістычнай пазіцыі, а фактычна ў тым, што ў сваіх публікацыях у перыядычным друку і ў публічных выступленнях на з’ездах творчай інтэлігенцыі, Сцяпан Міско адстойваў правы беларускай мовы, казаў пра яе нераўнапраўнае становішча ў БССР. Ён прымаў актыўны ўдзел на старонках газеты „Літаратура і мастацтва” і часопіса „Нёман” у дыскусіях пра лёс нацый і моваў, дзе практычна раскрытыкаваў афіцыйную канцэпцыю таталітарнага рэжыму пра зліццё моваў як беспадстаўную і псеўданавуковую. Сцяпан Міско раскрытыкаваў вядучых артыстаў Беларускага Акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы, якія дрэнна размаўляюць па-беларуску на сцэне падчас спектакляў…
У абарону і падтрымку Сцяпана Міско выступіў на старонках „ЛіМа” і Ніл Гілевіч. 17 снежня 1963 года ён пісаў: „Ужо не першы год чуюцца галасы справядлівага абурэння тым, што многія акцёры беларускіх тэатраў валодаюць беларускай мовай так, што каб і хацеў горш, дык нельга. Нядбайныя, абыякавыя адносіны акцёраў да слова зніжаюць ролю тэатраў у справе эстэтычнага выхавання працоўных. Голасам шчырай заклапочанасці з гэтага поваду з’явілася выступленне Сцяпана Міско. Аўтар прыводзіць канкрэтныя і пераканаўчыя прыклады, калі нават вядучыя акцёры Акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы не клапоцяцца аб чысціні мовы і правільным літаратурным вымаўленні. Сапраўды, крыўдна: акадэмічны тэатр – і раптам такія моўныя адвольнасці, такое грубае парушэнне норм беларускай арфаэпіі! У гэтым – сэнс і пафас выступлення Сцяпана Міско, і кожны непрадузяты чытач не можа з ім не пагадзіцца.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Выпускнікі Слонімскай беларускай СШ № 1 сустрэліся праз 40 гадоў. У трэцім радзе другі справа Сцяпан Міско. 1988 г.

Сцяпан Міско не збіраўся пісаць навуковы артыкул па мовазнаўству – ён сказаў аб тым, што ўжо даўно непакоіць многіх і многіх шчырых прыхільнікаў нашага тэатральнага мастацтва. Дарэчы, і яго парады не такія ўжо абсурдныя. Напрыклад, пазнаёміцца з „Дыялекталагічным атласам беларускай мовы” было б вельмі карысна для кожнага акцёра, хаця, зразумела, не ў гэтым галоўны выхад са становішча. Галоўны выхад Сцяпан Міско справядліва бачыць у тым, каб акцёры карысталіся сваёй рабочай мовай не толькі на сцэне, але і ў штодзённым побыце…”.
Па ўспамінах Сцяпана Міско, самае галоўнае тады для КДБ было „арганізаваць” нацыяналістычную групоўку. Але групоўкі той ніякай не існавала. Хлопцы з сем’ямі па 15-20 гадоў жылі тады без кватэр у акадэмічных інтэрнатах, бо займаліся беларускай культурай. Што ведалі адзін аднаго, дык не маглі не ведаць. Што пісалі пра старажытную гісторыю, культуру і мову беларусаў, дык так наканавана ім было. Што яны аднолькава думалі пра трагічную гісторыю свайго народа і хацелі для яго лепшай будучыні, дык так думалі ўсе шчырыя беларусы.
Сцяпана Міско нават выклікалі на бюро ЦК КПБ перад пленумам 1974 года. Там першы сакратар ЦК КПБ Пётр Машэраў цэлую гадзіну чытаў яму натацыі, што ў нас адзін савецкі народ, што ў нас будзе адна мова і г.д. А потым пачаў крычаць на яго: „Нашёлся свядомый белорус. Поживёшь два года без работы, вот посмотрим, как ты запоёшь… Ты думаешь, если бы ты стал руководителем республики, так сразу все и заговорили бы на белорусском языке…”.
Але Сцяпан Міско не маўчаў, адстойваў свой пункт гледжання. Праўда, пасля бюро ЦК КПБ, два гады ён не змог нідзе ўладкавацца на працу. А пасля ўсё ж яго ўзялі ў Дзяржаўны музей БССР. А перад пенсіяй – працаваў намеснікам галоўнага рэдактара ў выдавецтве „Універсітэцкае”.
У 2000 годзе асобным выданнем выйшла з друку кніга Сцяпана Міско „Школьны тэатр Беларусі XVI-XVIII стст.”. У ёй аўтар найбольш поўна даследаваў тэатральнае мастацтва Беларусі перыяду сярэднявечча. Кніга складаецца з трох раздзелаў. У першым раздзеле даследчык расказаў пра тое, як узнік школьны тэатр і што сабой уяўляў яго рэпертуар. У другім раздзеле асаблівую ўвагу ўдзяліў аналізу інтэрмедый, якія ляглі ў аснову прафесійнай беларускай драматургіі. А ў трэцім раздзеле ў скарочаным выглядзе даецца змест асобных інтэрмедый.
Вядома, Сцяпан Міско гэтым выданнем не пратэндуе на вырашэнне ўсіх праблем, звязаных з развіццём школьнага тэатра ў Беларусі. Будучым даследчыкам давядзецца яшчэ перакласці на беларускую мову ўсе тэксты драм, якія пісаліся і ставіліся на тэрыторыі Беларусі на лацінскай і польскай мовах, выявіць многіх невядомых да гэтага часу драматургаў школьнага тэатра, даследаваць больш шырока тэорыю і практыку школьнага тэатра. Аднак і тое, што нашаму земляку ўдалося адшукаць у архівах і старых выданнях, вельмі карысна для тых, хто цікавіцца гісторыяй беларускага тэатра…
Падчас адной з сустрэч пры жыцці Сцяпан Міхайлавіч Міско неяк сказаў мне: „Калі будзеш штосьці пра мяне пісаць, не забудзь згадаць, што я з’яўляюся сябрам Саюза беларускіх тэатральных дзеячаў з 1964 года”. Што я і раблю.

Komentarze

  1. I was very pleased to find this internet-site.I wished to thanks in your time for this glorious read!! I positively having fun with every little little bit of it and I’ve you bookmarked to check out new stuff you weblog post.

  2. Thank you so much for giving everyone an exceptionally special chance to read in detail from this blog. It is always very sweet and also jam-packed with a good time for me personally and my office fellow workers to visit the blog not less than three times in one week to learn the new secrets you have got. Of course, I’m at all times satisfied with all the striking tricks you give. Selected 1 facts on this page are indeed the best I have had.

  3. I抦 impressed, I have to say. Really hardly ever do I encounter a weblog that抯 each educative and entertaining, and let me inform you, you could have hit the nail on the head. Your idea is excellent; the difficulty is something that not sufficient persons are talking intelligently about. I’m very completely satisfied that I stumbled throughout this in my seek for something relating to this.

  4. It抯 arduous to search out educated folks on this topic, however you sound like you recognize what you抮e talking about! Thanks

  5. I needed to create you the little note to thank you very much yet again considering the wonderful ideas you have discussed on this page. It has been simply seriously open-handed with people like you to give extensively just what most people would have offered for an e-book to help make some bucks for themselves, and in particular given that you might well have tried it in the event you desired. These good ideas as well worked to become great way to realize that some people have the identical interest just as mine to understand a little more with regard to this matter. I know there are lots of more pleasurable instances in the future for individuals who looked over your blog.

  6. I wish to get across my appreciation for your kind-heartedness for those individuals that require help on that question. Your special commitment to getting the solution all through turned out to be exceedingly interesting and have regularly encouraged guys just like me to attain their objectives. Your new helpful recommendations means a whole lot to me and even more to my colleagues. With thanks; from everyone of us.

  7. There are some fascinating closing dates on this article however I don抰 know if I see all of them middle to heart. There’s some validity however I’ll take maintain opinion until I look into it further. Good article , thanks and we want more! Added to FeedBurner as effectively

  8. My wife and i were absolutely cheerful that Peter managed to deal with his preliminary research from your precious recommendations he had in your web page. It is now and again perplexing to just possibly be giving away key points that many the others may have been making money from. And we remember we’ve got you to give thanks to because of that. These illustrations you’ve made, the straightforward site menu, the relationships you aid to foster – it is most incredible, and it’s really aiding our son in addition to us believe that that idea is amusing, which is certainly particularly indispensable. Thanks for the whole lot!

  9. I found your weblog web site on google and examine a couple of of your early posts. Continue to keep up the superb operate. I simply extra up your RSS feed to my MSN Information Reader. Seeking ahead to studying more from you later on!?

  10. Aw, this was a very nice post. In thought I want to put in writing like this additionally ?taking time and actual effort to make an excellent article?however what can I say?I procrastinate alot and certainly not appear to get one thing done.

  11. I was more than happy to search out this web-site.I wished to thanks for your time for this wonderful read!! I definitely enjoying each little bit of it and I have you bookmarked to check out new stuff you weblog post.

  12. Thanks for each of your efforts on this site. My daughter really likes conducting investigations and it’s really easy to see why. Almost all hear all regarding the powerful form you deliver useful tips and tricks through this blog and therefore welcome participation from other individuals on this point so our child is really being taught a lot of things. Take pleasure in the rest of the year. Your performing a dazzling job.

  13. There are some interesting time limits in this article however I don抰 know if I see all of them center to heart. There is some validity however I will take maintain opinion till I look into it further. Good article , thanks and we wish extra! Added to FeedBurner as properly

  14. The subsequent time I learn a blog, I hope that it doesnt disappoint me as much as this one. I mean, I do know it was my option to learn, however I actually thought youd have one thing fascinating to say. All I hear is a bunch of whining about one thing that you could possibly fix in the event you werent too busy looking for attention.

  15. Thank you so much for providing individuals with an exceptionally pleasant opportunity to read articles and blog posts from here. It is always so useful and packed with fun for me and my office peers to search your web site more than 3 times weekly to read through the latest issues you have got. And definitely, I’m so certainly fascinated with the dazzling methods you serve. Selected 4 areas in this posting are ultimately the most efficient I’ve had.

  16. I抦 impressed, I must say. Actually hardly ever do I encounter a weblog that抯 both educative and entertaining, and let me let you know, you may have hit the nail on the head. Your idea is outstanding; the issue is something that not enough persons are talking intelligently about. I’m very happy that I stumbled across this in my seek for one thing regarding this.

  17. I抦 impressed, I must say. Really not often do I encounter a blog that抯 both educative and entertaining, and let me inform you, you’ve gotten hit the nail on the head. Your thought is outstanding; the difficulty is something that not sufficient people are talking intelligently about. I am very completely satisfied that I stumbled throughout this in my seek for one thing regarding this.

  18. This is the best weblog for anyone who desires to seek out out about this topic. You understand so much its almost hard to argue with you (not that I actually would need匟aHa). You undoubtedly put a new spin on a subject thats been written about for years. Nice stuff, simply great!

  19. I am usually to running a blog and i really recognize your content. The article has really peaks my interest. I’m going to bookmark your website and maintain checking for new information.

  20. I抦 impressed, I need to say. Really hardly ever do I encounter a blog that抯 both educative and entertaining, and let me let you know, you might have hit the nail on the head. Your thought is outstanding; the difficulty is something that not enough persons are talking intelligently about. I’m very comfortable that I stumbled throughout this in my search for one thing referring to this.

  21. Oh my goodness! a tremendous article dude. Thank you Nonetheless I am experiencing difficulty with ur rss . Don抰 know why Unable to subscribe to it. Is there anyone getting similar rss downside? Anybody who is aware of kindly respond. Thnkx